درخششي از نور يك كتاب, شعر و ادب, نوشته های من

سبکی تحمل ناپذیر هستی یا بار هستی؟ – میلان کوندرا

سبکی تحمل ناپذیر هستی یا بار هستی؟ (میلان کوندرا)

.

The Unbearable Lightness of Being

سبکی تحمل ناپذیر هستیThe Unbearable Lightness of Being

این عنوانِ یکی از معروفترین و پرجاذبه ترین کتابهای میلان کوندرا است. اگر چه من خودم، کتاب «جاودانگی» او را که به گمانم آخرین کتاب او و پس از این کتاب نوشته شده، کمی‌– فقط کمی- بیشتر دوست دارم.

می‌دانم… شاید  بگویید نام این کتاب در فارسی نه “سبکی تحمل ناپذیر هستی”، بلکه “بار هستی” است.

اما من دلم میخواهد در مورد این کتاب، عنوان »بار هستی» را فراموش کنم و به آن، همین عنوان «سبکی تحمل ناپذیر هستی» یا The Unbearable Lightness of Being که میلان کوندرا با هوشمندی و دقت تمام بر این کتاب نهاد را بدهم.

راستش نمی‌توانم بفهمم که چرا مترجم خوب این کتاب، که احترام زیادی به خاطر ترجمه بسیار زیبای کل متن این کتاب برای ایشان قائلم، خواسته اند تا مفهومی‌به این دقیقی و ظریفی که به گمان من دقیقا به همین شکل و با همین عنوان، مدنظر میلان کوندرا بود را به کناری بگذارند و آن را با بار هستی (که با سوگیری، ذهن را به سمت سنگینی میکشاند) جایگزین کند.

کاش با همان عنوان نامانوس اصلی، به ذهن خواننده کتاب، از همان ابتدای شروع مطالعه کتاب، فرصت بیشتری برای تامل و تفکر عمیق تر داده میشد تا بداند که همیشه لازم نیست تا عناوین با دانسته‌ها و خوانده‌ها و شنیده‌های قبلی او مانوس باشند تا با کمتر فکر کردن، راحت تر بفهمد!

مترجم خوب این کتاب در مقدمه ی کتاب «بار هستی» در مورد دلیل این کار می‌نویسد:

“عنوان کتاب در اصل «سبکی تحمل ناپذیر هستی» بوده که اندیشه ی زیربنایی و درونمایه بنیادی رمان است. ولی چون این عنوان، تنها پس از مطالعه ی رمان مفهوم میگردد، مترجم بار هستی را برگزید که هم در زبان فارسی مأنوس تر و مفهوم تر است و هم درونمایه اصلی کتاب را به خوبی نشان میدهد….”

نمیدانم. شاید این میتوانسته درست ترین و بهترین کار از طرف یک مترجم بوده باشد. اما من فکر میکنم شاید اگر من جای میلان کوندرا بودم! و با بیان چنین مفاهیم فلسفی در کتاب، به بیان تفاوت سنگینی و سبکی پرداخته بودم و داستان را بر این اساس پایه ریزی کرده بودم؛ مخصوصا با توجه به این مطلب کلیدی (به نظر من) که جایی در کتاب گفته است:

“اگر هر لحظه از زندگی مان باید دفعات بی شماری تکرار شود، ما همچون مسیح به صلیب و به ابدیت میخکوب می‌شویم. چه فکر وحشت آوری! در دنیای بازگشت ابدی، هر کاری بار مسئولیت تحمل ناپذیری را همراه دارد. و  به همین دلیل نیچه اندیشه ی بازگشت ابدی را سنگین ترین بار می‌دانست. اگر بازگشت ابدی سنگین ترین بار است، زندگی ما می‌تواند با تمام سبکی تابناکش در این دورنما ظاهر شود.

اما واقعاً سنگینی، موحش و سبکی، زیباست؟

سنگین ترین بار، ما را در هم می‌شکند، به زیر خود خم می‌کند و بر روی زمین می‌فشارد. اما در شعرهای عاشقانه ی تمام قرون، زن در اشتیاق تحمل فشار پیکر مردانه است. پس سنگین ترین بار در عین حال نشانه ی شدیدترین فعالیت زندگی هم هست. بار هر چه سنگین تر باشد، زندگی ما به زمین نزدیک تر، واقعی تر و حقیقی تر است.

در عوض، فقدان کامل بار موجب می‌شود که انسان از هوا هم سبک تر شود، به پرواز درآید، از زمین و انسان زمینی دور گردد و به صورت یک موجود نیمه واقعی درآید و حرکاتش، هم آزاد و هم بی معنا شود.

بنابر این کدام یک را باید انتخاب کرد: سنگینی یا سبکی؟

پارمنید [فیلسوف یونانی] شش قرن قبل از مسیح این سوال را از خود کرد. به نظر او جهان به عوامل متضاد تقسیم شده است: تاریکی و روشنایی، کلفتی و نازکی، گرما و سرما، هستی و نیستی. او یک قطب تضاد را مثبت (روشنی، گرمی، نازکی، هستی) و دیگری را منفی می‌پنداشت. تقسیم بندی عالم به قطب‌های مثبت و منفی، می‌تواند از فرط سادگی، کودکانه به نظر بیاید، اما این پرسش به هیچ وجه کودکانه نیست: سبکی یا سنگینی، کدام مثبت است؟

پارمنید پاسخ می‌داد: “سبک مثبت و سنگین منفی است”. آیا او حق داشت؟

سوال همین است و تنها یک چیز مسلم است، تضادِ سنگین و سبک، اسرارآمیزترین و مبهم ترین تضادهاست.”

 

آنگاه …شاید از ترجمه ی “بار هستی” به جای “سبکی تحمل ناپذیر هستی” که مفهوم دقیق و عمیق خود را در کلماتی چون The Unbearable Lightness of Being جای داده است، کمی‌دلم می‌گرفت…

FavoriteLoadingاین نوشته را به نوشته های مورد علاقه ی من اضافه کن
**اگر دوست داشتید، می توانید این نوشته را با دوستانتان به اشتراک بگذارید**
Share

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هر وقت کسی به دیدگاه من پاسخ داد، به من از طریق ایمیل اطلاع بده